Nederland is gek geworden

Bob Smalhout bewijst met 'Nederland is gek geworden' andermaal een scherp observator te zijn van de Nederlandse samenleving. De grote kracht van dit boek ligt in de vlotte, toegankelijke schrijfstijl en de overvloed aan herkenbare voorbeelden. Smalhout weet complexe maatschappelijke problemen terug te brengen tot hun kern en doorprikt met veel gevoel voor ironie de heilige huisjes van onze tijd. Zijn betoog is uitgesproken en confronterend, wat het boek bijzonder leesbaar maakt. De auteur schuwt de controverse niet en dat siert hem; hij biedt een stem aan degenen die zich niet gehoord voelen in het publieke debat. Als sterke punten kunnen worden genoemd: de heldere structuur, de talrijke praktijkvoorbeelden en de onverbloemde mening van de auteur, die je aan het denken zet. Ook de humoristische toon maakt dat je het boek moeilijk weglegt. Toch zijn er ook zwakke punten. Smalhout herhaalt zichzelf soms en zijn analyses blijven vaak steken in het aanklagen van wantoestanden zonder met concrete, haalbare oplossingen te komen. Soms neigt zijn betoog naar nostalgie en een verheerlijking van het verleden, wat afbreuk doet aan de nuance. Bovendien zal de lezer die het niet eens is met zijn uitgangspunten zich weinig aangesproken voelen; het boek preekt vooral voor eigen parochie. De auteur schuwt generalisaties niet en dat kan irritatie wekken bij wie prikt op wetenschappelijke onderbouwing. Desalniettemin is 'Nederland is gek geworden' een waardevolle bijdrage aan het maatschappelijk debat. Het daagt uit, het prikkelt en het dwingt tot stellingname. Voor liefhebbers van polemische literatuur is het een feest der herkenning. Voor wie op zoek is naar een genuanceerde analyse van de Nederlandse samenleving, biedt het boek wellicht te weinig diepgang, maar als pamflet is het uiterst effectief. Al met al een boek dat je met een glimlach en een frons zult lezen, en dat je nog lang bijblijft.

In 'Nederland is gek geworden' beschrijft Bob Smalhout op satirische wijze hoe de Nederlandse samenleving in zijn ogen is doorgeslagen. Het boek opent met een beschouwing over de teloorgang van normen en waarden, waarna Smalhout in korte hoofdstukken allerlei maatschappelijke thema's de revue laat passeren. Hij begint bij de betutteling door de overheid, die volgens hem heeft geleid tot een samenleving van afhankelijke burgers die niet meer voor zichzelf kunnen zorgen. Vervolgens richt hij zijn pijlen op het onderwijs, waar kinderen worden verwend en leraren geen gezag meer hebben. Ook de gezondheidszorg moet het ontgelden: de bureaucratie en de marktwerking hebben geleid tot een onpersoonlijk systeem waarin de patiënt niet meer centraal staat. Smalhout beschrijft hoe de politiek correcte elite het debat domineert en andersdenkenden monddood maakt. Hij hekelt de multiculturele samenleving, die volgens hem heeft geleid tot parallelle gemeenschappen en een verlies van nationale identiteit. Daarnaast uit hij felle kritiek op de klimaatbeweging, die hij als een nieuwe religie ziet, en op de Europese Unie, die te veel macht naar zich toe trekt. Door het hele boek heen weeft Smalhout persoonlijke anekdotes en verwijzingen naar actualiteiten, wat het geheel levendig maakt. Hij put uit zijn ervaringen als arts en columnist om zijn standpunten kracht bij te zetten. Het boek is geen chronologisch verhaal, maar een bundeling van essays die samen een tweedelig betoog vormen: enerzijds een aanklacht tegen de huidige tijd, anderzijds een pleidooi voor een terugkeer naar oude deugden als soberheid, verantwoordelijkheid en gemeenschapszin. Smalhout eindigt met een oproep aan de lezer om zelf na te denken en zich niet klakkeloos te conformeren. 'Nederland is gek geworden' is daarmee zowel een tijdsdocument als een manifest, dat uitnodigt tot reflectie en discussie over de toekomst van Nederland.