Leiden, 4 januari 1944

'Leiden, 4 januari 1944' is een indrukwekkend en grondig onderbouwd boek dat een pijnlijke episode uit de Leidse geschiedenis belicht. De sterke punten liggen in de gedetailleerde reconstructie van de razzia en de persoonlijke verhalen die het menselijke leed tastbaar maken. De auteur heeft uitvoerig onderzoek gedaan in archieven en sprak met nabestaanden, wat resulteert in een authentiek en ontroerend relaas. De schrijfstijl is nuchter maar invoelend, waardoor het boek zich gemakkelijk laat lezen ondanks de zware thematiek. Een zwak punt is dat de focus soms te veel ligt op de feiten en de chronologie, waardoor de emotionele diepgang af en toe wat verloren gaat. Daarnaast had de rol van de Leidse bevolking, zowel de helpers als de omstanders, uitgebreider belicht kunnen worden om een vollediger beeld te geven. Ook het naoorlogse hoofdstuk over de verwerking en herdenking is relatief kort, terwijl dat juist een belangrijk aspect is voor de hedendaagse betekenis. Desondanks is het boek een waardevolle bijdrage aan de geschiedschrijving over de Holocaust in Nederland. Het is geschikt voor zowel geïnteresseerde leken als historici, en biedt een lokale invalshoek die vaak onderbelicht blijft in landelijke overzichtswerken. Al met al een aanrader voor wie de impact van de oorlog op een stad en haar inwoners wil begrijpen.

'Leiden, 4 januari 1944' beschrijft de razzia die op die dag plaatsvond in Leiden, waarbij de Duitse bezetter systematisch Joodse inwoners oppakte. Het boek begint met de voorgeschiedenis: de Joodse gemeenschap in Leiden, de toenemende maatregelen en de angst die groeide onder de bevolking. Op de ochtend van 4 januari 1944 omsingelden Duitse soldaten en Nederlandse politieagenten de stad. Ze gingen huis aan huis, dwongen mensen hun woningen te verlaten en brachten hen naar verzamelplaatsen zoals het stadhuis en de Luthers Kerk. Van daaruit werden ze per vrachtwagen naar station Leiden vervoerd en op treinen gezet richting Kamp Westerbork. In Westerbork volgde een kort verblijf, waarna de meesten werden gedeporteerd naar Auschwitz en Sobibor. Slechts enkelen overleefden. Het boek volgt verschillende slachtoffers, zoals de familie Cohen, de heer Van Gelderen en mevrouw Polak, en beschrijft hun laatste momenten in Leiden. Ook de hulpacties van het verzet komen aan bod, maar deze hadden slechts beperkt succes. Na de oorlog keerden enkelen terug, maar de Joodse gemeenschap was vrijwel verdwenen. Het boek eindigt met de herdenkingen die jaarlijks plaatsvinden, zoals de Stolpersteine en de dodenherdenking op 4 januari. De auteur benadrukt het belang van herinnering en waarschuwt voor het gevaar van onverschilligheid en haat. Het verhaal is een aangrijpende getuigenis van menselijk leed en moed, en een oproep om nooit te vergeten.