Hoe God verdween uit Jorwerd

Geert Mak's 'Hoe God verdween uit Jorwerd' is een meesterwerk van journalistieke geschiedschrijving dat de lezer meesleept in de transformatie van het Nederlandse platteland. Het boek blinkt uit in de manier waarop Mak complexe thema's als secularisatie, modernisering en globalisering vertaalt naar het niveau van een klein dorp. De kracht van het boek ligt in de persoonlijke verhalen; de bewoners van Jorwerd worden geen statistieken, maar mensen van vlees en bloed. Mak heeft een vlotte, beeldende stijl die makkelijk leest, maar de inhoud blijft diepgravend. Een zwak punt is echter dat het boek soms te veel nadruk legt op de negatieve gevolgen van de modernisering, waardoor het een enigszins nostalgische toon krijgt. Ook had de rol van de kerk meer nuance kunnen gebruiken; de secularisatie wordt vooral als verlies gepresenteerd, zonder veel oog voor de emancipatoire aspecten. Verder is het boek uitstekend opgebouwd: elk hoofdstuk behandelt een thema (landbouw, onderwijs, kerk) en binnen die hoofdstukken volgen we de levens van specifieke dorpsbewoners. De balans tussen macro- en microgeschiedenis is perfect. Het boek is rijk aan details en anekdotes, zoals de komst van de televisie of de mechanisatie van het boerenbedrijf. Toch is het soms wat repetitief; de boodschap dat de oude wereld verdwijnt, wordt vaak herhaald. Desondanks is 'Hoe God verdween uit Jorwerd' een onmisbaar boek voor iedereen die wil begrijpen hoe Nederland veranderde van een agrarische naar een moderne samenleving. Het is een eerbetoon aan een verdwijnende cultuur en een kritische reflectie op de prijs van vooruitgang. Mak slaagt erin om de lezer zowel te informeren als te raken, en dat is zeldzaam. Het boek verdient een plek in de boekenkast van elke liefhebber van geschiedenis en maatschappij.

'Hoe God verdween uit Jorwerd' volgt de transformatie van het Friese dorp Jorwerd van een traditionele plattelandsgemeenschap naar een moderne samenleving. Het boek begint in de jaren 1950, wanneer het dorpsleven nog wordt bepaald door de kerk, de boerderij en de seizoenen. De dominee is een centrale figuur, de kerkbanken zijn vol en de sociale controle is groot. Maar langzaam verandert alles. De landbouw mechaniseert; boeren schaffen tractoren aan, de melkmachine wordt ingevoerd, en de schaalvergroting zet door. Jonge mensen trekken weg naar de stad voor werk en opleiding. De kerk verliest haar greep; het aantal kerkgangers daalt, de dominee vertrekt en de kerk wordt uiteindelijk gesloten. Mak beschrijft deze veranderingen aan de hand van het leven van verschillende dorpsbewoners: boer Hiemstra die worstelt met de moderne tijd, onderwijzer Van der Veen die de veranderingen in de klas ziet, en de dominee die zijn invloed ziet tanen. Ook de komst van de televisie, de auto en de supermarkt verandert het dorpsleven. De bewoners worden mondiger, maar ook individualistischer. De gemeenschapszin verdwijnt. Halverwege het boek zien we hoe Jorwerd in de jaren 1970 en 1980 steeds meer opgaat in de grotere wereld. De boerderijen worden groter, de winkels verdwijnen, en het dorp raakt zijn eigen karakter kwijt. Het boek eindigt in de jaren 1990, wanneer Jorwerd een slaapdorp is geworden voor forenzen. De kerk is gesloten, de boeren zijn een minderheid, en de oude verhalen worden nog slechts door een enkeling verteld. Mak reflecteert op wat er verloren is gegaan: de rust, de eenvoud, de gemeenschap. Maar hij ziet ook de voordelen van de modernisering: meer welvaart, meer vrijheid. Het boek is een zoektocht naar de ziel van het platteland en een antwoord op de vraag: wat gebeurt er met een gemeenschap als God verdwijnt?