Iedereen op zanzibar - John Brunner

Iedereen op Zanzibar is een meesterwerk van speculatieve fictie dat ook vijftig jaar na publicatie nog niets aan kracht heeft ingeboet. John Brunner weeft een complex, meeslepend verhaal dat leest als een waarschuwing voor de toekomst. De sterke punten zijn legio: de innovatieve vertelstructuur, met fragmenten uit nieuwsberichten, advertenties en dagboekfragmenten, geeft het boek een documentair gevoel dat de urgentie versterkt. De personages zijn goed uitgewerkt, van de idealistische Donald Hogan tot de cynische Norman House, en hun onderlinge verwevenheid is indrukwekkend. De thema's overbevolking, milieuvervuiling en sociale ongelijkheid worden op een genuanceerde manier behandeld. Toch zijn er ook zwakke punten. De experimentele stijl kan in het begin verwarrend zijn; het kost tijd om aan de fragmentarische opbouw te wennen. Sommige lezers zullen het tempo traag vinden, omdat Brunner veel aandacht besteedt aan de wereldopbouw. Daarnaast voelen sommige subplots, zoals die rondom de geheime organisatie, wat onafgerond aan. De vertaling is over het algemeen goed, maar hier en daar stuit je op wat houterige zinnen. Ondanks deze punten blijft Iedereen op Zanzibar een essentiële roman voor wie geïnteresseerd is in sciencefiction of dystopische literatuur. Het is een boek dat je bijblijft en aan het denken zet, en dat verdient alle lof.

Iedereen op Zanzibar speelt zich af in 2010, in een wereld die lijdt onder extreme overbevolking en ecologische crisis. De roman volgt een reeks personages wier levens met elkaar verweven raken. Donald Hogan, een jonge Amerikaan, wordt gerekruteerd voor een geheime missie die hem naar Afrika brengt, waar hij ontdekt dat een mysterieuze organisatie, de 'Shigawake', een plan heeft om de bevolkingsgroei te stoppen. Tegelijkertijd zien we Norman House, een zakenman die profiteert van de chaos door te speculeren in grondstoffen en onroerend goed. Zijn dochter, Olivia, raakt betrokken bij een studentenbeweging die vecht tegen het systeem. Andere personages zijn onder andere de idealistische architect Beni, die probeert duurzame gemeenschappen te bouwen, en de wetenschapper Oskar, die werkt aan een project om de vruchtbaarheid te reguleren. Het verhaal wordt verteld via een caleidoscopische vertelstijl, met korte hoofdstukken, krantenknipsels, reclames en fragmenten uit fictieve documenten. De plot ontwikkelt zich door de onderlinge verbindingen tussen de personages en de opbouwende spanning rondom de Shigawake. Uiteindelijk leidt een reeks gebeurtenissen tot een climax waarin de waarheid over de Shigawake onthuld wordt en de personages gedwongen worden keuzes te maken die de toekomst van de mensheid beïnvloeden. Het boek eindigt met een open einde dat de lezer achterlaat met vragen over overleving, moraliteit en de grenzen van menselijk ingrijpen. Brunners roman is een krachtige mengeling van persoonlijke drama's en maatschappijkritiek, die samen een onvergetelijk beeld schetsen van een wereld in verval.