De vreemdeling

Albert Camus' 'De vreemdeling' is een onbetwistbaar hoogtepunt in de wereldliteratuur, maar het is geen gemakkelijke lectuur. Het verhaal begint met de legendarische openingszin 'Vandaag is moeder gestorven' en trekt je onmiddellijk in de emotieloze wereld van Meursault. Sterk punt is de meesterlijke karaktertekening: Meursault is een antiheld die sympathie opwekt ondanks zijn apathie en gebrek aan conventionele moraal. De manier waarop Camus de absurditeit van het leven weergeeft, is zowel verontrustend als verhelderend. Het juridische proces in het tweede deel van het boek is een scherpe satire op de maatschappij die authenticiteit bestraft. Echter, zwak punt is dat de vertelstijl voor sommige lezers afstandelijk en kil kan overkomen; het ontbreekt aan de emotionele diepgang die in traditionele romans wordt verwacht. Daarnaast kan de filosofische ondertoon als zwaar ervaren worden, vooral voor lezers die niet vertrouwd zijn met het existentialisme. De vertaling (door bijvoorbeeld vertaler Erik van den Berg) is helder, maar behoudt de rauwe essentie van Camus' proza. De novelle is kort (ongeveer 120 pagina's) en kan in één zitting worden gelezen, maar de impact is blijvend. Voor wie openstaat voor een uitdagende, intellectuele leeservaring is dit boek een aanrader. Het dwingt tot reflectie over eigen normen en waarden en laat de lezer nadenken over de vraag wat het betekent om echt mens te zijn in een onverschillig universum.

'De vreemdeling' opent met de dood van Meursaults moeder. Hij reageert opvallend onverschillig: hij huilt niet en toont geen verdriet tijdens de begrafenis. Na de begrafenis keert hij terug naar zijn dagelijks leven, gaat naar het strand en begint een relatie met Marie, een voormalige collega. Zijn buurman Raymond, een pooier met een gewelddadige reputatie, vraagt Meursault om hulp bij het schrijven van een brief om zijn Arabische minnares te vernederen. Meursault stemt toe zonder morele bezwaren. Later raakt Raymond in conflict met de broer van de minnares, een Arabier. Op een zondag gaan Meursault, Marie en Raymond naar het strand, waar ze de Arabieren tegenkomen. Na een handgemeen keert Raymond terug, maar Meursault loopt alleen verder. Hij ontmoet de Arabier op het strand; door de felle zon en hitte voelt hij zich oververhit. Wanneer de Arabier zijn mes trekt, schiet Meursault hem neer, maar niet uit zelfverdediging; hij schiet nog vier keer in het levenloze lichaam. Meursault wordt gearresteerd en berecht. Tijdens het proces richt de aanklager zich niet zozeer op de moord, maar op Meursaults karakter: zijn gebrek aan rouw, zijn emotionele onverschilligheid en zijn onconventionele gedrag. De rechtbank veroordeelt hem ter dood, niet alleen voor de moord, maar omdat hij niet past in de maatschappelijke normen. In de gevangenis weigert Meursault de hulp van een aalmoezenier, omdat hij geen behoefte heeft aan religieuze troost. In zijn cel, wachtend op de guillotine, aanvaardt hij de 'tederheid van de wereld' en opent hij zich voor de indifferentie van het universum. Het boek eindigt met Meursaults hoop dat hij bij zijn executie wordt omringd door een menigte die hem met haat begroet, wat zijn ultieme acceptatie van de absurditeit van het bestaan symboliseert.